AI in de zorg: kansen en grenzen

Stel je voor: het is kwart over drie op een dinsdagmiddag. Begeleider Lisa heeft net een intensief gesprek gehad met een bewoner die worstelt met een nieuw medicatieschema. Het gesprek ging goed, er is echt contact geweest. Maar nu moet ze het vastleggen. Ze opent het ECD, zoekt het juiste scherm, en begint te typen. Twintig minuten later is de rapportage af. De volgende bewoner wacht al.

Dit scenario speelt zich dagelijks duizenden keren af in de Nederlandse langdurige zorg. En het is precies hier waar kunstmatige intelligentie een verschil kan maken. Niet door Lisa te vervangen, maar door haar te helpen die twintig minuten terug te brengen naar drie. Zodat ze op tijd is voor het volgende gesprek. Zodat ze aan het einde van haar dienst niet nog een uur achter een scherm zit.

De kern van zorg is menselijk contact. Technologie hoort dat te versterken, niet te vervangen.

Wat AI wel en niet kan in de zorg

Laten we eerlijk zijn: rondom AI bestaat veel hype. Techbedrijven beloven gouden bergen, terwijl zorgprofessionals terecht kritisch zijn. De waarheid ligt ergens in het midden. AI is geen wondermiddel, maar het is ook geen luchtkasteel. Het hangt af van hoe je het inzet.

In de curatieve zorg zien we al langer toepassingen: beeldherkenning bij radiologie, voorspellende modellen in de oncologie, chatbots bij de huisarts. Maar in de langdurige zorg — de VVT, gehandicaptenzorg en GGZ — liggen de kansen op een ander vlak. Hier gaat het niet zozeer om diagnostiek, maar om iets veel alledaagsers: de administratie die bij elke zorghandeling hoort.

Onderzoek van Berenschot toont aan dat zorgmedewerkers in de langdurige zorg gemiddeld 35% van hun werktijd besteden aan administratieve taken. In sommige organisaties loopt dit op tot 40%. Dat zijn bijna drie uur per werkdag die niet aan directe zorg worden besteed. Het Integraal Zorgakkoord (IZA) benoemt dit probleem expliciet en roept op tot slimme inzet van technologie om deze last te verlichten.

Van steekwoorden naar een volledige rapportage

De meest concrete toepassing van AI in de langdurige zorg is ondersteuning bij het schrijven van rapportages. In de praktijk werkt dat als volgt: een begeleider noteert na een zorgmoment enkele steekwoorden of korte zinnen. De AI verwerkt deze input tot een volledige, methodisch opgebouwde rapportage die voldoet aan de SOEP-structuur of een andere methodiek die de organisatie hanteert.

Belangrijk hierbij is dat de zorgprofessional altijd het laatste woord heeft. Het AI-gegenereerde concept is precies dat: een concept. De medewerker leest het door, past aan waar nodig, en accordeert het. De inhoudelijke verantwoordelijkheid blijft volledig bij de mens. Dat is geen beperking van de technologie, maar een bewuste ontwerpkeuze. In de zorg hoort het professioneel oordeel bij de professional.

Met AI-ondersteuning wordt een rapportage in minuten opgesteld in plaats van tientallen minuten.

De grenzen die we moeten respecteren

Enthousiasme over technologie is goed, maar niet zonder nuance. Er zijn duidelijke grenzen aan wat AI mag en kan doen in de zorg. De eerste en meest fundamentele: privacy. Zorgdata behoort tot de meest gevoelige categorie persoonsgegevens die er is. Elke AI-toepassing in de zorg moet voldoen aan de AVG, de NEN 7510 en de specifieke vereisten die gelden voor de verwerking van gezondheidsgegevens. Dat betekent verwerking binnen de EU, een getekende verwerkersovereenkomst, en volledige transparantie over hoe data wordt gebruikt.

Daarnaast is er de kwestie van transparantie. Wanneer een rapportage met behulp van AI is opgesteld, moet dat zichtbaar zijn. Collega's, leidinggevenden en auditors moeten kunnen zien dat technologie is ingezet. Niet om de medewerker te controleren, maar om de integriteit van het dossier te waarborgen.

Er is ook het risico van bias. AI-modellen worden getraind op bestaande data, en die data kan vooroordelen bevatten. Een model dat is getraind op rapportages die overwegend door ervaren medewerkers zijn geschreven, kan subtiel andere taal en beoordelingen genereren dan wat past bij de specifieke situatie van een client. Daarom is menselijke controle niet alleen wenselijk, maar noodzakelijk.

Tot slot: AI mag nooit klinische beslissingen nemen. Het mag helpen bij het formuleren van een observatie, maar niet bij het stellen van een diagnose. Het mag een zorgplan helpen opbouwen, maar de doelen en interventies worden bepaald door het zorgteam. Die grens is helder en moet dat blijven.

Wat het IZA zegt over digitale innovatie

Het Integraal Zorgakkoord, ondertekend door het overgrote deel van de zorgsector, is duidelijk: de zorg staat voor een enorme uitdaging. De vergrijzing neemt toe, het personeelstekort groeit, en de huidige manier van werken is niet vol te houden. Een van de genoemde oplossingsrichtingen is digitale innovatie, specifiek gericht op het verminderen van administratieve lasten.

AI-ondersteunde dossiervorming past precies in deze visie. Het is geen theoretische innovatie die over vijf jaar misschien beschikbaar is. Het is technologie die nu werkt, die nu ingezet kan worden, en die nu al een verschil maakt in organisaties die ermee aan de slag zijn gegaan. Het verschil tussen een begeleider die aan het einde van de dienst nog een uur administratie moet doen en een begeleider die op tijd naar huis kan.

De menselijke maat als kompas

Het mooiste aan goed ingezette technologie is dat het de menselijke maat juist versterkt. Als Lisa na dat gesprek met haar bewoner in drie minuten een degelijke rapportage kan opstellen in plaats van twintig, dan heeft ze zeventien minuten gewonnen. Zeventien minuten die ze kan besteden aan een extra praatje, een wandeling over het terrein, of gewoon even rustig een kop koffie drinken met iemand die dat nodig heeft.

Dat is waar het uiteindelijk om draait. Niet om de technologie zelf, maar om wat die technologie mogelijk maakt. Meer ruimte voor aandacht. Meer ruimte voor de reden waarom mensen in de zorg zijn gaan werken.

Geschreven door Anouar Youfi

Oprichter van DossierTijd